دكتۆر (محه‌مه‌د شكوری‌ محه‌مه‌د) پسپۆڕی‌ نه‌خۆشیه‌كانی‌ منداڵان
دكتۆر (محه‌مه‌د شكوری‌ محه‌مه‌د) پسپۆڕی‌ نه‌خۆشیه‌كانی‌ منداڵان كێشه‌ و گرفته‌كانی‌ له‌ دایكبونی‌ منداڵی‌ پێشوه‌خت ریواس عبدالله له‌م دیداره‌دا دكتۆر (محه‌مه‌د شكوری‌ محه‌مه‌د) پسپۆڕی‌ نه‌خۆشیه‌كانی‌ منداڵان له‌م دیداره‌دا باس له‌ دایكبونی‌ منداڵی‌ پێشوه‌خت ده‌كات و هۆكارو گرفته‌كانی‌ ئه‌م منداڵانه‌ ده‌خاته‌ڕوو. پ/ مه‌به‌ست له‌ له‌دایكبونی‌ منداڵانی‌ پێشوه‌خت (نه‌به‌كام) چیه‌؟ ئه‌و منداڵانه‌ی‌ كه‌ پێشوه‌خت له‌ دایك ده‌بن كه‌ له‌ زمانی‌ پزیشكی‌ ئه‌وانه‌ی‌ كه‌ پێش (37) هه‌فته‌ له‌ دایك ده‌بن ئیتر (شه‌شه‌، حه‌وت، هه‌شت مانگ) له‌ دایك ده‌بن به‌ منداڵی‌ پێشوه‌خت داده‌نرێن. پ/ بۆ چی‌ منداڵ پێشوه‌خت له‌ دایك ده‌بێت؟ چه‌ند هۆكارێك هه‌یه‌ كه‌ ده‌توانین پۆلێنی‌ بكه‌ین به‌ چه‌ند به‌شێكه‌وه‌ له‌وانه‌: یه‌كه‌م/ ئه‌وه‌ی‌ په‌یوه‌ندی‌ به‌ منداڵه‌كه‌وه‌ هه‌یه‌، ئه‌گه‌ر منداڵه‌كه‌ له‌ ژێر زه‌ختدا بێت وه‌كو ئه‌وه‌ی‌ ئۆكسجینی‌ كه‌م بۆ ده‌چێت یان دایكه‌كه‌ نه‌خۆشی‌ هه‌یه‌ منداڵه‌كه‌ ده‌چێته‌ ژێر زه‌خته‌وه‌ وه‌ ئه‌وه‌ی‌ كه‌ سكپڕی‌ منداڵی‌ دووانه‌ و سیانه‌یان هه‌یه‌ ئه‌مانه‌ ژماره‌یان زۆره‌ زه‌ختێكی‌ زۆر له‌ سه‌ر ڕه‌حمی‌ دایك دروست ده‌بێت پێشوه‌خت ته‌قه‌لوسات ده‌كات و منداڵه‌كه‌ له‌ دایك ده‌بێت. دووه‌م/ ئه‌گه‌ر مناڵ خۆی‌ نه‌خۆش بێت وه‌ك ئه‌گه‌ر دایكه‌كه‌ خوێنه‌كه‌ی‌ ناقس بێت وه‌ مناڵه‌كه‌ زائد بێت مناڵه‌كه‌ خوێنه‌كه‌ی‌ شی‌ ده‌بێته‌وه‌ وه‌ گیانی‌ ده‌ئاوسێت و ده‌بێته‌ هۆی‌ ئه‌وه‌ی‌ كه‌ پێشوه‌خت بێته‌ ده‌ره‌وه‌ . سێیه‌م/ په‌یوه‌ندی‌ به‌ وێڵاشه‌وه‌ هه‌یه‌ كاتێ‌ وێڵاش كورتر بێت له‌ قه‌باره‌ی‌ ئاسای‌ خۆی‌، وه‌ جاری‌ وا هه‌یه‌ وێڵاشه‌كه‌ خۆی‌ لێ ده‌بێته‌وه‌ وه‌كو ئه‌وه‌ی‌ دایكه‌كه‌ سكپڕی‌ هه‌یه‌ ئیشێكی‌ قورس ده‌كات یاخود به‌ هۆی‌ حادسه‌وه‌ ئه‌م هۆكاره‌ ده‌ره‌كیه‌ وای‌ لێ‌ ده‌كات كه‌ زه‌خت بخاته‌ سه‌ر ئه‌وه‌ی‌ وێڵاشه‌كه‌ لێ‌ ببێته‌وه‌ هه‌شه‌ هیچ په‌یوه‌ندی‌ به‌ ئه‌مانه‌وه‌ نیه‌ بۆ خۆی‌ لێ‌ ده‌بێته‌وه‌ وه‌ پێشوه‌خت لێ‌ ده‌بێته‌وه‌و ده‌بێته‌ هۆی‌ ڕه‌حم ته‌قه‌لوسات بكات خوێن به‌ربوون ڕووبدات منداڵه‌كه‌ پێشوه‌خت له‌ دایك بێت. چواره‌م/ په‌یوه‌ندی‌ به‌ ڕه‌حمی‌ دایكه‌كه‌وه‌ هه‌یه‌ كه‌ خه‌له‌ل له‌ زگماكیه‌وه‌ له‌ڕه‌حمی‌ دایكه‌كه‌وه‌ وه‌ك ڕه‌حمی‌ دایكه‌كه‌ جاری‌ وا هه‌یه‌ له‌ منداڵیدا زگماكیه‌ن باش دروست نه‌بووه‌ و ده‌بێته‌ هۆی‌ كه‌ مناڵه‌كه‌ به‌ باشی‌ نه‌گرێت و دێته‌ ده‌ره‌وه‌ خه‌له‌لێكی‌ تر كه‌ زۆر باوه‌ ملی‌ ڕه‌حمی‌ شله‌ منداڵه‌كه‌ تا (9) مانگ ده‌بێت ڕه‌حم نه‌كرێته‌وه‌و به‌ داخراوی‌ بمێنێته‌وه‌ كاتێ‌ (9) مانگه‌كه‌ ته‌واو ده‌كات به‌ شێوه‌یه‌كی‌ فسیۆلۆژی‌ هێواش هێواش ده‌كرێته‌وه‌. هه‌میشه‌ پێشوه‌خت ده‌كرێته‌وه‌. پێنجه‌م/ په‌یوه‌ندی‌ به‌ نه‌خۆشی‌ دایكه‌كه‌وه‌ هه‌یه‌ وه‌كو نه‌خۆشی‌ زه‌خت به‌رز بێت وه‌ نه‌خۆشی‌ دڵی‌ هه‌یه‌ یان سه‌مامه‌ی‌ دڵی‌ ته‌واو نیه‌ یان زگماكیه‌ن دڵی‌ كونه‌ یان نه‌خۆشی‌ گورچیله‌ی‌ هه‌یه‌ وه‌كو گورچیله‌ی‌ باش ئیش ناكات، وه‌ گرانه‌تا، حومه‌ی‌ ماڵتا یان هه‌ندێ‌ ژن پێشوه‌خت سه‌رئاوی‌ ده‌ته‌قێت میكرۆب سه‌ر ده‌كه‌وێت ده‌چێته‌ ناو ڕه‌حم ئه‌گه‌ر هه‌وكردنی‌ میزه‌ڵانی‌ و گورچیله‌. وه‌ بوونی‌ ئاوی‌ ده‌وری‌ منداڵ زۆر بێت ته‌قریبه‌ن ئه‌بێت نیو لیتر بۆ لیترێك بێت به‌ڵام دوولیتر زیاتره‌ ئه‌مه‌ش ده‌بێته‌ هۆی‌ ئه‌وه‌ی‌ كه‌ ڕه‌حم زۆرتر بكشێت كه‌ ڕه‌حم كشا ده‌بێته‌ هۆی‌ ئه‌وه‌ی‌ زوتر پاڵ به‌ منداڵه‌كه‌ بنێت و بێته‌ده‌ره‌وه‌ وه‌ ڕوودانی‌ حادسه‌ و كه‌وتنه‌ خواره‌وه‌ی‌ دایك به‌ربونه‌وه‌ی‌ دایك كه‌وتنی‌ دایك به‌ زه‌ویدا. شه‌شه‌م/ ئه‌و دایكانه‌ی‌ مادده‌ی‌ هۆشبه‌ر به‌كارده‌هێنن یان مه‌شروب ده‌خۆنه‌وه‌ وه‌ جگه‌ره‌ده‌كێشن. حه‌وته‌م/ ئه‌وانه‌ی‌ زوو زوو سكپڕ ده‌بن و منداڵی‌ یه‌ك له‌ سه‌ر یه‌ك بوو ئه‌مه‌ ده‌بێته‌ هۆی‌ ئه‌وه‌ی‌ ڕه‌حمی‌ لاواز و ماسولكه‌كانی‌ لاواز بێت ئه‌مه‌ هۆكاری‌ سه‌ره‌كی‌ نیه‌ به‌ڵام ئه‌گه‌ری‌ ئه‌وه‌ی‌ هه‌یه‌ كه‌ ببێته‌ هۆی‌ منداڵی‌ پێشوه‌خت له‌ دایك بێت بۆیه‌ پێویسته‌ دوو ساڵ، سێ‌ ساڵ بوونی‌ منداڵ به‌ینی‌ هه‌بێت باشه‌. پ/ كێشه‌ و گرفته‌كانی‌ منداڵی‌ پێشوه‌خت چین؟ ئه‌و منداڵانه‌ی‌ كه‌ پێشوه‌خت له‌ دایك ده‌بن وه‌كو منداڵێكی‌ (9) مانگ نیه‌ كه‌ هه‌موو جه‌سته‌ی‌ به‌ ته‌واوی‌ دروست ببێت ، منداڵی‌ پێشوه‌خت كه‌ له‌ دایك ده‌بێت ڕووبه‌ڕووی‌ كۆمه‌ڵێ‌ كێشه‌ ده‌بێته‌وه‌ له‌وانه‌: كێشه‌ دروست ده‌بێت له‌ هه‌ناسه‌دانه‌‌ ئه‌م منداڵانه‌ كه‌ له‌ دایك ده‌بن شین ده‌بنه‌وه‌، هه‌ناسه‌یان باش نیه‌، نكه‌ نكی‌ دێت ئه‌مانه‌ نیشانه‌ی‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ هه‌ناسه‌ی‌ ته‌واو نیه‌ ئه‌مه‌ش به‌ هۆی‌ ئه‌وه‌وه‌یه‌ كه‌ سیه‌كانیان كامل نیه‌ و به‌ ته‌واوی‌ دروست نه‌بووه‌ و مادده‌یه‌ك هه‌یه‌ له‌ ناو سیه‌كان پێی‌ ده‌ڵێن (سێرفێكتان) سی‌ وه‌كو میزه‌ڵدان وایه‌ ده‌كشێت و خاو ده‌بێته‌وه‌ و بچوك ده‌بێته‌وه‌ له‌ كاتی‌ بچوكبونه‌وه‌دا ئه‌م ماده‌یه‌ نایه‌ڵێت به‌یه‌كدا بنوسێت ئاسایی‌ سیه‌كان له‌ توره‌كه‌ی‌ بچوك بچوك پێكهاتووه‌ و پێی‌ ده‌ڵێن سیكڵدانۆچكه‌ ئاسای‌ ئه‌و سیكڵدانۆچكه‌یه‌ ئه‌و مادده‌ی‌ سێرفێكتانه‌ تێدایه‌ نایه‌ڵێ‌ به‌یه‌كدا بنوسێ‌ ئه‌وانه‌ی‌ پێشوه‌خت له‌ دایك ده‌بن ئه‌و مادده‌یان كه‌مه‌ بۆیه‌ له‌ كاتێكدا هه‌ناسه‌ ده‌ده‌نه‌وه‌ خه‌ریكه‌ سیه‌كانیان به‌یه‌كدا بنوسێ‌ قه‌باره‌ی‌ سیه‌كانیان زۆر بچوك ده‌بێته‌وه‌ بۆیه‌ كه‌ له‌ دایك ده‌بن شین بونه‌وه‌ ته‌نگه‌ نه‌فه‌سن هه‌ناسه‌یان زۆر خێراتر ده‌بێت. كێشه‌ چه‌وریان كه‌مه‌، چه‌وری‌ وه‌كو چینێكی‌ پارێزه‌ر وایه‌ بۆ جه‌سته‌ی‌ مرۆڤ له‌ گه‌رماو سه‌رما ،ئه‌و چه‌وری‌ ژێر پێسته‌ ده‌یپارێزێت له‌ گه‌رما و سه‌رما له‌به‌ر ئه‌وه‌ به‌ هه‌وایه‌كی‌ سارد پله‌ی‌ گه‌رمی‌ زۆر داده‌به‌زێت ئه‌و كاته‌ شیر خواردنی‌ كه‌م ده‌بێت گیانی‌ سارد ده‌بێته‌وه‌ له‌ پله‌ی‌ گه‌رمی‌ زۆریشدا (تا) ی‌ لێدێت، لێدانی‌ دڵیان خێرا ده‌بێت ئاره‌ق ده‌كه‌نه‌وه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی‌ ئه‌م چینه‌ گه‌یه‌نه‌ره‌یان نییه‌. كێشه‌یه‌كی‌ تریان له‌ دڵیانایه‌، بۆریه‌ك هه‌یه‌ له‌ به‌ینی‌ ئه‌و بۆریه‌ خوێنه‌كه‌ ئه‌چێت بۆ سیه‌كان ئه‌وه‌ش شاخوێنبه‌ره‌ كه‌ ده‌چێت بۆ جه‌سته‌ دوای‌ له‌ دایك بوون داده‌خرێت له‌ماندا ئه‌م بۆریه‌ كراوه‌یه‌ كه‌ سۆنه‌ری‌ دڵیان بۆ ده‌كه‌ی‌ ده‌بینین دانه‌خراوه‌. كیشه‌یه‌كی‌ تر كه‌م خوێنی‌ منداڵی‌ له‌ ته‌مه‌نی‌ (7) مانگدا عاده‌ته‌ن توشی‌ كه‌م خوێنی‌ ده‌بن به‌ڵام ئه‌مه‌ له‌ هه‌موویاندا مه‌رج نیه‌ ڕوو بدات به‌ڵام زۆربه‌یان هۆكاره‌كه‌ی‌ خوێنه‌كه‌ی‌ كه‌مه‌ منداڵیش كه‌ له‌ دایك ده‌بێت خوێنه‌كه‌ی‌ به‌شێكی‌ شی‌ ده‌بێته‌وه‌ و ده‌بێته‌ ئه‌و مادده‌یه‌ی‌ كه‌ زه‌رده‌ی‌ كه‌ پێی‌ ده‌ڵێن زه‌ردووی‌ بۆیه‌ زه‌ردووی‌ له‌ منداڵی‌ نه‌به‌كام زۆرتره‌ وه‌ كاریگه‌ری‌ زیاتره‌ ووتمان خوێنی‌ كه‌مه‌ كاتێ‌ ئه‌م خوێنه‌ شی‌ ده‌بێته‌وه‌، ده‌بێت به‌ مادده‌ زه‌رده‌كه‌ وه‌ جگه‌ریان باش گه‌شه‌ی‌ نه‌كردووه‌ ماده‌ زه‌رده‌كه‌ له‌ له‌شیاندا ده‌مێنێته‌وه‌ كه‌ پێی‌ ده‌ڵێن (بلیڕۆبین) جگه‌ریان ناتوانێ‌ ئه‌م مادده‌یه‌ بكاته‌ ده‌ره‌وه‌ بۆیه‌ زه‌ردووی‌ له‌مان زیاتره‌ وه‌ خوێنه‌كه‌شی‌ كه‌مه‌ به‌شێكی‌ شی‌ ده‌بێته‌وه‌ وه‌ هۆكارێكه‌ تر بۆ كه‌م خوێنیه‌كه‌ی‌ ئه‌مان خواردنیان باش نیه‌ عاده‌ته‌ن شیر به‌باشی‌ ناخۆن یان كه‌م ده‌خۆن. كێشه‌یه‌كی‌ تر له‌ كۆئه‌ندامی‌ هه‌رسیاندایه‌ به‌ تایبه‌تی‌ ئه‌وانه‌ی‌ پێش (32) هه‌فته‌ له‌ دایك ده‌بن توانای‌ مژین و قوتدانیان كه‌مه‌ بۆیه‌ كاتێ‌ شیر ده‌خۆن ئه‌گه‌ری‌ ئه‌وه‌ی‌ هه‌یه‌ بپه‌ڕێته‌ بۆری‌ هه‌وایانه‌وه‌ یه‌كسه‌ر شیره‌كه‌ له‌ بینی‌ گیراوه‌ دوای‌ شیره‌كه‌ شین ده‌بێته‌وه‌. پ/ دایك له‌و كاته‌دا شیر په‌ڕییه‌ بۆری‌ هه‌واوه‌ چی‌ بكات؟ منداڵه‌كه‌ بخاته‌ سه‌ر لا هێواش هێواش ئه‌و شیره‌ی‌ له‌ ڕێره‌ی‌ هه‌وادایه‌ بێته‌ ده‌ره‌وه‌، ئه‌گه‌ر هه‌ناسه‌شی‌ نه‌ما بوو هه‌ستشی‌ كرد هیچ هه‌ناسه‌ی‌ نیه‌ كه‌ سنگی‌ نه‌جوڵێت ئه‌وه‌ مانای‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ هه‌ناسه‌ی‌ نه‌ماوه‌ خێرا بیخاته‌ سه‌رلا ئه‌وه‌ی‌ له‌ ده‌میدا به‌ قوماشێكی‌ پاك یان به‌ ده‌ستی‌ بیهێنێته‌ده‌ر وه‌ به‌ ده‌می‌ خۆی‌ هه‌ناسه‌ی‌ بداتێ‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ هه‌ناسه‌ی‌ بۆ بگه‌ڕێته‌وه‌. كێشه‌یه‌كی‌ تر ئه‌مانه‌ ڕیخۆڵه‌كانیان باش گه‌شه‌ی‌ نه‌كردووه‌ ئه‌نزیمه‌كانیان له‌ بار نیه‌ بۆ هه‌رس كردن بۆیه‌ كاتێ‌ هه‌ر شیرێكیان ده‌ده‌نێ‌ ده‌ڵێ‌ سكی‌ پێ ده‌چێت چی‌ شیری‌ دایك یان قوتو به‌ڵام شیری‌ دایك باشتره‌ بیه‌نێ‌ غازاتیان زۆره‌ هه‌ندێكیان به‌ باشی‌ ڕیخۆڵه‌یان ئیش نه‌كات یان هه‌وكردن ڕووبدات ئه‌و به‌شه‌یان له‌ ده‌ست بده‌ن هه‌ندێ‌ جار ڕیخۆڵه‌یان گیراوه‌ پێویستیان به‌ نه‌شته‌رگه‌ری‌ بۆ بكرێت. كێشه‌یه‌كی‌ تر كه‌م شیر ده‌خۆن قابیلیه‌تی‌ ئه‌وه‌یان هه‌یه‌ كه‌ ڕێژه‌ی‌ شه‌كریان زوو داببه‌زێت وه‌ خه‌زنی‌ ماده‌ی‌ (گلاكۆجین) له‌ جگه‌ریاندا كه‌مه‌ ئه‌گه‌ر بێتو به‌ ماوه‌ی‌ چوار كاتژمێر یان شه‌ش كاتژمێر شیر نه‌خۆن ئه‌گه‌ری‌ ئه‌وه‌ی‌ هه‌یه‌ شه‌كری‌ داببه‌زێت ، دابه‌زینی‌ شه‌كر نیشانه‌كانی‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ منداڵه‌كه‌ گێژ ده‌بێت ئه‌گه‌ر زۆر داببه‌زێت له‌ (35) كه‌متر بێت ئه‌گه‌ر هه‌یه‌ لێی‌ بكات به‌گه‌شكه‌ ئه‌گه‌ر هه‌ر منداڵێك گه‌شكه‌ی‌ هه‌بوو مه‌رج نیه‌ شه‌كره‌ی‌ داببه‌زێت. كێشه‌یه‌كی‌ تر كالیسۆمشیان داده‌به‌زێت. كێشه‌یه‌كی‌ تر له‌وانه‌یه‌ هۆرمۆنی‌ غوده‌ی‌ ده‌ره‌قیان كه‌م بێت هه‌ندێكیان هه‌ر له‌ پشكنیشدا ده‌رده‌كه‌وێت هه‌ر نیانه‌ له‌وه‌یه‌ ئیش نه‌كات. كێشه‌یه‌كی‌ تر له‌ كۆئه‌ندامی‌ ده‌مار ئه‌وه‌یه‌ ئه‌گه‌ر به‌شێك له‌ كۆ ئه‌ندامی‌ ده‌ماریان بۆ ماوه‌ی‌ پێنج ده‌قیقه‌ ئۆكسجین نه‌چێت بۆمێشكی‌ زه‌برێك به‌ربكه‌وێت و ئه‌وا توشی‌ شه‌له‌ل ده‌ماغ ده‌بن وه‌ كێشه‌یه‌كی‌ تر له‌ ناو مێشكیانا بۆریه‌كانی خوێنیان هێشتا به‌ باشی‌ دروست نه‌بووه‌ بۆیه‌ ئه‌گه‌ری‌ ئه‌وه‌ی‌ هه‌یه‌ له‌ ناو مێشكیاندا بته‌قێت و ببێته‌ خوێنبه‌ر بوونی‌ داخلی‌ له‌ ناو مێشكیاندا. كێشه‌یه‌كی‌ تر هه‌وكردنه‌ له‌مانه‌ له‌ به‌ر ئه‌وه‌ی‌ جهازی‌ به‌رگری به‌هێز نیه‌ ئه‌گه‌ری‌ ئه‌وه‌ی‌ هه‌یه‌ زوو زوو توشی‌ هه‌وكردن بن بۆیه‌ ئه‌گه‌ر كۆكه‌ و هه‌ڵامه‌تیان بوو نه‌چن به‌ لایاندا و ماچی‌ نه‌كه‌ن. پ/ بۆ چی‌ به‌رگری‌ له‌شیان لاوازه‌؟ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی‌ به‌ باشی‌ گه‌شه‌ی‌ نه‌كردووه‌ وه‌ هه‌ندێ‌ له‌ به‌رگری‌ دایكه‌كه‌ هه‌یه‌ كه‌ له‌ مانگی‌ هه‌شت و نۆ له‌ دایكه‌وه‌ ده‌گوێزرێته‌وه‌ بۆ منداڵه‌كه‌ بۆیه‌ ئه‌گه‌ر له‌ (7) مانگی‌ له‌ دایك بێت فریای‌ ئه‌وه‌ ناكه‌وێت وه‌ری بگرێت له‌ دایكی‌ . میكرۆبێك بچێته‌ له‌شیانه‌وه‌ ئه‌یكات به‌ هه‌وكردنی‌ زۆر بۆیه‌ باشتر وایه‌ ئه‌مه‌ یه‌ك كه‌س خه‌ریكی‌ بێت نه‌ك زۆر. پ/ ئایا هه‌موو منداڵێك ڕووبه‌ڕووی‌ ئه‌و كێشه‌ و گرفتانه‌ ده‌بن؟ منداڵی‌ نه‌به‌كام به‌ پێی‌ ته‌مه‌نه‌كه‌ی‌ ده‌گۆڕێت ئه‌وانه‌ی‌ (36) هه‌فته‌ بۆ (37) یان (35) هه‌فته‌ زۆر كێشه‌ی‌ بۆ دروست نابێت ئه‌وانه‌ زۆر كێشه‌یان هه‌یه‌ كه‌ پێش (32) هه‌فته‌ له‌ دایك ده‌بن ئه‌گه‌ر ئه‌وه‌ی‌ هه‌یه‌ زۆربه‌ی‌ كێشه‌ و گرفته‌كانیان هه‌بێت بۆیه‌ ته‌مه‌ن زۆر هۆكاری‌ یارمه‌تیده‌ره‌ ئه‌مه‌ یه‌كه‌مه‌ وه‌دووه‌م ئه‌گه‌ر دایكه‌كه‌ هه‌وكردنی‌ هه‌بوو، هه‌وركردنه‌كه‌چۆیه‌ ناو ڕه‌حمیه‌وه‌ له‌وێشه‌وه‌ منداڵه‌كه‌ وه‌ری‌ گرتووه‌ ئه‌مه‌ش كێشه‌ی‌ زۆرتره‌ بۆیه‌ كێشه‌ی‌ منداڵی‌ نه‌به‌كام كه‌ دوو هۆكار كۆبۆته‌وه‌ هه‌م منداڵه‌كه‌ خۆی‌ و هه‌م هۆكاره‌كانی‌ دایكه‌كه‌ خۆی‌ ئه‌گه‌ر زیاتره‌ ئه‌م كێشانه‌ ده‌رده‌كه‌وێت. پ/ له‌ گه‌وره‌بوندا ئه‌م منداڵانه‌ كێشه‌ی‌ زیره‌كیان هه‌یه‌؟ ئه‌گه‌ر له‌ كاتی‌ له‌ دایكبوندا هه‌تا ئه‌و كاته‌ی‌ منداڵه‌كه‌ كێشه‌ی‌ هه‌ناسه‌دانی‌ نامێنێت له‌ سێ‌ ڕۆژی‌ یه‌كه‌م بۆ هه‌فته‌ی‌ یه‌كه‌م منداڵه‌كه‌ كێشه‌ی‌ هه‌ناسه‌دانی‌ زۆر نه‌بێت ئۆكسجین به‌ باشی‌ بچێت بۆ مێشكی‌ پاشان دوای‌ ئه‌وه‌ توشی‌ ماكی‌ هه‌وكردن نه‌بێت ئه‌گه‌ری‌ ئه‌وه‌ی‌ هه‌یه‌ كه‌ كاریگه‌ری‌ زۆر له‌ سه‌ر مێشكی‌ نه‌بێت به‌ڵام ئه‌و منداڵانه‌ی‌ كه‌ پێش (32) هه‌فته‌ له‌ دایك ده‌بێت به‌ هۆی‌ ته‌نگه‌نه‌فه‌سیه‌وه‌ بۆ ماوه‌ی‌ دوو هه‌فته‌ مانگێك ده‌مێنێته‌وه‌ له‌ به‌شی‌ غوده‌چ هه‌شیانه‌ دوای‌ ئه‌وه‌ توشی‌ ماكی‌ تر ده‌بێت توشی‌ هه‌وكردنی‌ په‌رده‌كانی‌ ده‌مار ده‌بێت ئه‌م هۆكاره‌ وای‌ لێ‌ ده‌كات كه‌ كاریگه‌ری‌ له‌ سه‌ر مێشكی‌ به‌جێ‌ ده‌هێڵێت بۆیه‌ جاری‌ وا هه‌یه‌ ئێمه‌ بۆ حساباتی‌ ئه‌م ته‌مه‌نه‌ حساب ده‌كه‌ین تا دوو ساڵ كاریگه‌ری‌ له‌ سه‌ریان بمێنێت ئه‌گه‌ر له‌ ماوه‌ی‌ مانگێ‌ یه‌كه‌مدا ئه‌و نیشانه‌ی‌ باسمان كرد ته‌مه‌نی‌ منداڵه‌كه‌ زۆر كه‌م نه‌بوو توشی‌ ئه‌و ماكانه‌ نه‌بوو ئه‌گه‌ری‌ ئه‌وه‌ی‌ هه‌یه‌ كه‌ ئه‌و كێشه‌ زۆر له‌ سه‌ر مێشك و زیره‌كی‌ له‌ سه‌ر دروست نه‌كات له‌ داهاتوودا به‌ڵام ئه‌گه‌ر توشی‌ ماك بێت ئه‌وا كاریگه‌ری‌ له‌ سه‌ر زیره‌كی‌ ده‌بێت . پ/ تا ته‌مه‌نی‌ چه‌ند ساڵی‌ ئه‌و منداڵانه‌ ئه‌و كێشه‌ و گرفتانه‌یان ده‌بێت؟ ئێمه‌ ده‌ڵێین ته‌مه‌نی‌ (كرۆنۆچكه‌ڵ) واته‌ ته‌مه‌نی‌ ڕاستكردنه‌وه‌ منداڵێك به‌ حه‌وت مانگی‌ له‌ دایك ده‌بێت دوای‌ دوو مانگ وه‌كو نۆ مانگی‌ لێ‌ دێت به‌ڵام وه‌كو كاریگه‌ری‌ جه‌سته‌ و مێشك كێش و باڵا ئێمه‌ تا دوو ساڵ حسابی‌ بۆ ده‌كه‌ین. پ/ئایا ئه‌گه‌ر دایكێك به‌نه‌كامی‌ منداڵی‌ بێت بۆ سكپڕی‌ دواتر منداڵی‌ نه‌به‌كامی‌ ده‌بێت ؟ ئه‌وه‌ی‌ زیاتر ده‌كه‌وێته‌ سه‌ر هۆكاره‌كه‌یه‌ ئه‌گه‌ر هۆكاره‌كه‌ له‌ جه‌سته‌ی‌ دایكه‌كه‌دا بێت وه‌ك ئه‌گه‌ر زه‌ختی‌ یان شه‌كره‌ی‌ هه‌بێت كۆنتڕۆڵی‌ نه‌كرێت یان شلی‌ ملی‌ ڕه‌حمی‌ دایكه‌كه‌ به‌ڵام ئه‌گه‌ر نه‌شته‌رگه‌ری‌ بۆ بكرێت باش ده‌بێت. پ/ چۆن دایك و باوك مامه‌ڵه‌یه‌كی‌ ته‌ندروست له‌گه‌ڵ ئه‌و منداڕنه‌ی‌ بكه‌ن به‌و هه‌موو كیشه‌و گرفتانه‌وه‌؟ 1-یه‌ك كه‌س یان دوو كه‌س زیاتر ده‌ست له‌م منداڵانه‌ بدات بۆ ئه‌وه‌ی‌ قابیلیه‌تی‌ میكرۆب زۆر كه‌م بكرێته‌وه‌ . -ژووری‌ تایبه‌تی‌ بۆ دابنرێت كاتێ‌ كه‌ میوان و خزمدێت با نه‌یبن ئه‌و ماچی‌ ده‌كات توشی‌ هه‌وكردنی‌ ده‌كات ماكی‌ زیاترلێ‌ ده‌رده‌كه‌وێت . -جۆری‌ شیر یان شیری‌ دایك یان شیری‌ قوتو ئه‌گه‌ر شیری‌ قوتو دایه‌ با هه‌موو شیرێكی‌ قوتوی‌ نه‌ده‌نێ‌ شیری‌ تایبه‌ت هه‌یه‌ به‌و منداڵانه‌ كه‌ كارگه‌ری‌ شیر هه‌یه‌ تایبه‌ت به‌م منداڵانه‌ شیر به‌رهه‌م دێنن چونكه‌ ئه‌و منداڵانه‌ پێویستیان به‌ وزه‌یه‌ و سۆدیۆمی‌ زیاتر هه‌یه‌ كه‌ له‌م شیره‌دا بۆ دابین ده‌كرێت. 4- له‌ كاتی‌ خۆیدا ببرێت بۆ كوتان چونكه‌ خۆیان به‌رگریان كه‌مه‌. 5- پاراستنیان له‌ گه‌رما و سه‌رما. 6- كاتێ‌ شیری‌ نه‌خوات مه‌ڵێ‌ شیر ناخوات بۆ ماوه‌ 4 كاتژمێر به‌ جێی‌ بهێلیت ئه‌گه‌ر هه‌ر نه‌یخوات به‌ كوچك دڵۆپ دڵۆپ بیده‌رێ‌. 7- ئه‌گه‌ر كێشه‌یه‌كی‌ هه‌بوو سه‌ردانی‌ پزیشك بكات بۆی‌.
ژماره‌ی بینین:
1226
به‌روار:
19/04/2014
بیروڕاکان
هیچ داتایه‌ک به‌رده‌ست نیه‌ .
کۆمێنتی خۆت بنێره‌      

زیاتر
1 بۆ 16 له‌ کۆی 25
    
ئایا سه‌ندیكای‌ كارمه‌ندانی‌ كوردستان به‌ده‌م خواستی‌ كارمه‌ندانی‌ ته‌ندروسییه‌وه‌یه‌؟



ریکلام
بڵاوکراوه:‌
بڵاوکراوەکان