دكتۆر شه‌پۆڵ جه‌لال چۆخا عوبێد به‌ڕێوبه‌ری‌ نۆرینگه‌ی‌ ڕاویژكاری‌ نه‌خۆشخانه‌ی‌ سینگ و هه‌ناسه‌
ئێشك: نه‌خۆشی سیل كه‌ی‌ سه‌ری هه‌ڵداوه‌ و چۆن سه‌ری‌ هه‌ڵداوه‌ و له‌كوێ سه‌ری‌ هه‌ڵداوه‌؟ دكتۆر شه‌پۆڵ‌: نه‌خۆشی سیل نه‌خۆشیێكه‌ به‌هۆی‌ میكڕۆبێكه‌وه‌ بلآوده‌بێته‌وه‌ كه‌ناوی‌ (My cobackterium tuberculosis) ئه‌م نه‌خۆشیه‌ تووشی سییه‌كان ده‌بێت زیاتر به‌ڵام بۆی هه‌یه‌ تووشی هه‌ر ئه‌ندامێكی‌ تری‌ له‌ش ببێت, و نه‌خۆشیێكی‌ گواستراوه‌یه‌ له‌ كه‌سێكی‌ نه‌خۆش ده‌گوازرێته‌وه‌ بۆ كه‌سێكی‌ ساغ له‌ڕێگه‌ی‌ هه‌ناسه‌وه‌, ئه‌م نه‌خۆشیه‌ بێ چاره‌سه‌ر كردن نه‌خۆشیێكی‌ كوشنده‌یه‌ به‌ڵام له‌گه‌ڵ‌ چاره‌سه‌ركردندا نه‌خۆشیه‌كه‌ به‌ته‌واوی‌ چاك ده‌بێته‌وه‌. بۆیه‌ ڕۆژی‌ (24/3) كراوه‌ به‌رۆژی‌ جیهانی‌ نه‌خۆشی سیل چونكه‌ له‌ ڕۆژی‌ (24/3/1882) زانای‌ ئه‌لمانی‌ ڕۆبه‌رت كوخ بۆ یه‌كه‌م جار هۆی‌ ئه‌م نه‌خۆشیه‌ی‌ دۆزییه‌وه‌ كه‌ میكڕۆبێكه‌ پێی ده‌وترێت (چیلكه‌ی‌ كوخ) یان (چیلكه‌ی‌ سیل). ئێشك: به‌شێوه‌یه‌كی‌ گشتی‌ ئه‌م نه‌خۆشیه‌ له‌چ شوێنێك یان ناوچه‌یه‌ك زۆره؟ دكتۆر شه‌پۆڵ: ئه‌م شوێنانه‌ی‌ كه‌وا كه‌م ده‌رامه‌تن یان ئه‌و شوێنانه‌ی‌ كه‌وا قه‌ره‌باڵغن بۆنموونه‌ له‌و گه‌ڕه‌كانه‌ی‌ ناو شار كه‌ خانووێكی‌ بچووكه‌ و خه‌ڵكێكی‌ زۆر له‌ناوی‌ ده‌ژین و ئاڵوگۆڕی‌ هه‌وا نیه‌ له‌م شوێنانه‌ زیاتر تووشی نه‌خۆشیه‌كه‌ ده‌بیت. ئێشك: جۆری ئه‌و به‌كتریایه‌ چی‌ یه‌ كه‌ده‌بێته‌ هۆی‌ ئه‌و نه‌خۆشییه‌ ؟ دكتۆر شه‌پۆڵ‌ : ناوی‌ (My cobackterium tuberculosis) ده‌توانین بڵێین جۆرێكه‌ له‌به‌كتریا و خۆی‌ به‌كتریایێكی‌ ته‌واو نیه‌ مایكۆ به‌كتریایه‌ شتێكه‌ له‌نێوان به‌كتریا و هه‌ندێك سیفه‌تی‌ كه‌ڕووی‌ هه‌یه‌ . ئێشك: كه‌سی‌ نه‌خۆش چی‌ بكات تا له‌م نه‌خۆشیه‌ ڕزگاری‌ بێت ؟ هه‌روه‌ها كه‌سی ساغ چۆن خۆی‌ له‌م نه‌خۆشیه‌ بپارێزێت؟ دكتۆر شه‌پۆڵ‌: ئه‌و كه‌سانه‌ی‌ نه‌خۆشی سیلیان هه‌یه‌ كه‌ له‌گه‌ڵ كۆخه‌ و هه‌ناسه‌یانا چیلكه‌ی‌ سیل بڵاو ده‌كه‌نه‌وه‌ ئه‌م نه‌خۆشانه‌ ده‌بێت زوو بدیترێنه‌وه‌ و زوو چاره‌سه‌ر بكرێن ئه‌مه‌باشترین ڕێگای‌ چاره‌سه‌ر كردنه‌ به‌ گشتی‌ به‌ڵام بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی‌ كه‌ له‌ ماڵه‌وه‌ نه‌خۆشێكی‌ سیلیان هه‌یه‌ كه‌ هێشتا چاره‌سه‌ری‌ وه‌رنه‌گرتووه‌ , له‌كاتی‌ هه‌ناسه‌ ده‌بێت خۆتی‌ لێ بپارێزی‌ و له‌كاتی‌ كۆخین لێی‌ نه‌چێته‌ پێشه‌وه‌ و كه‌سی تووشبوو ده‌بێت ده‌مامك ببه‌ستێت له‌كاتی‌ كۆخین . ئێشك: بۆچی‌ له‌ڕووی‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌وه‌ به‌تایبه‌تیش له‌ناو كۆمه‌ڵگه‌ی‌ ئێمه‌دا ئه‌م نه‌خۆشیه‌ به‌عه‌یبه‌ داده‌نرێت؟ دكتۆر شه‌پۆڵ: یه‌كێك له‌گرفته‌كانمان ئه‌وه‌یه‌ له‌كۆمه‌ڵگه‌ی‌ ئێمه‌دا له‌ساڵانی‌ كۆنه‌وه‌ ئه‌م نه‌خۆشیه‌ چاره‌سه‌ری‌ نه‌بووه‌ و ده‌شگوازرایه‌وه‌ بۆیه‌ به‌ عه‌یبه‌ دانراوه‌, هه‌روه‌ها ئه‌گه‌ر ئه‌و كه‌سه‌ی‌ نه‌خۆشی سیلی هه‌بوایه‌ بۆ چاره‌سه‌ر كردن له‌شوێنێكی‌ تایبه‌ت داده‌نرا و جیا ئه‌كرایه‌وه‌ له‌خه‌ڵكی‌ بۆماوه‌ی‌ شه‌ش مانگ حه‌وت مانگ ته‌نانه‌ت هه‌ندێك جار ده‌گه‌یشته‌ ساڵێكیش له‌و ماوه‌یه‌دا كه‌س سه‌ردانی‌ نه‌ئه‌كرد ئه‌مه‌ش به‌ هۆكارێكی‌ تر دائه‌نرا بۆ ئه‌وه‌ی‌ به‌عه‌یبه‌ دابنرێت و كه‌سی تووشبوو حه‌زی‌ نه‌ئه‌كرد كه‌س به‌ نه‌خۆشیه‌كه‌ی‌ بزانێت, به‌ڵام ئێستا ئه‌م نه‌خۆشیه‌كه‌ به‌هۆی‌ میكرۆبێكه‌وه‌ چاره‌سه‌ری هه‌یه‌ و له‌لایه‌كی‌ تریش نه‌خۆش له‌ماڵی‌ خۆی‌ چاره‌سه‌ر وه‌رئه‌گرێت و پێویست ناكات جیابكرێته‌وه‌, له‌به‌رئه‌وه‌ پێویسته‌ ئێمه‌ هۆشیاری‌ بده‌ینه‌ خه‌ڵكه‌كه‌مان كه‌ ئه‌م نه‌خۆشیه‌ چاره‌سه‌ری‌ هه‌یه‌ و وه‌ك هه‌رنه‌خۆشیێكی‌ تر وه‌ریبگرن و هیچ عه‌یبێكی‌ تێدا نیه‌, پاشانیش له‌بنه‌ڕه‌تدا یه‌ك له‌سه‌ر سێی هه‌موو خه‌ڵكی‌ جیهان ئه‌م میكڕۆبه‌ی‌ له‌ له‌شدا هه‌یه‌ به‌ڵام به‌شێوه‌یه‌كی‌ لاواز و هه‌موو توشی ئه‌م نه‌خۆشیه‌ش نابن . ئێشك: ئایا ئه‌م به‌عه‌یب زانینه‌ له‌ڕووی‌ ده‌روونیه‌وه‌ چ كاریگه‌ری‌ له‌سه‌ر نه‌خۆش ده‌بێت؟ دكتۆر شه‌پۆڵ: له‌ڕووی‌ ده‌روونیه‌وه‌ دوو جۆره‌ كاریگه‌ری‌ هه‌یه‌, یه‌كه‌میان نه‌خۆش هه‌یه‌ گومانی‌ نه‌خۆشیه‌كه‌ی‌ لێده‌كرێت ئه‌م جۆره‌ نه‌خۆشه‌ نایێت بۆ ده‌ستنیشانكردنی‌ نه‌خۆشیه‌كه‌ و كه‌نه‌هاتیش ئه‌وه‌ نه‌خۆشیه‌كه‌ی‌ ته‌شه‌نه‌ ده‌كات و بۆ خه‌ڵكی تری‌ ده‌گوازێته‌وه, جۆری‌ دووه‌میشیان كه‌ نه‌خۆشه‌كه‌ نه‌خۆشیه‌كه‌ی‌ ده‌ستنیشانكرا له‌وانه‌یه‌ چاره‌سه‌ر وه‌رنه‌گرێت و لای‌ عه‌یب بێت بۆ چاره‌سه‌ری‌ نه‌خۆشیه‌كه‌ی‌ بێته‌ نه‌خۆشخانه‌, ئه‌مه‌ش ده‌بێته‌ هۆی دوو شت یه‌كه‌م ته‌شه‌نه‌كردنی‌ نه‌خۆشیه‌كه‌ی‌ و دووه‌میش له‌وانه‌یه‌ نه‌خۆشیه‌كه‌ی‌ ببێته‌ به‌رگری‌ چونكه‌ نه‌خۆش چاره‌سه‌ر نه‌كرێت باشتره‌ له‌وه‌ی‌ كه‌ چاره‌سه‌رێكی‌ ناته‌واو بكات. ئێشك: به‌پێی ئاماره‌كان ئایا رێژه‌ی‌ ئه‌م نه‌خۆشیه‌ له‌هه‌ولێر به‌به‌راورد به‌ساڵانی‌ ڕابردوو له‌به‌رز بوونه‌وه‌دایه‌ یان له‌كه‌م بوونه‌وه‌؟ دكتۆر شه‌پۆڵ‌: ‌ڕێژه‌ نه‌خۆشیه‌كه‌ له‌ به‌رزبوونه‌وه‌دا نیه‌ , به‌ڵام ئه‌گه‌ر به‌پێی ساڵانی‌ ڕابردوو جیاوازیێكی‌ وا ڕووینه‌داوه‌ و هه‌ر وه‌كو خۆیه‌تی‌ و به‌ره‌و زیاد بوون نه‌چووه‌ , سه‌باره‌ت به‌كه‌مبوونه‌وه‌ش ئێمه‌ به‌پێی ستڕاتیسكی‌ له‌ناوبردنی‌ سیل پێویسته‌ بۆ ساڵی‌ (2015) حاڵه‌ته‌كان له‌هه‌موو جیهاندا ببێته‌ نیوه‌ی‌ ئه‌و حاڵه‌تانه‌ی‌ كه‌ له‌ساڵی‌ (1990) هه‌بووه‌ , ده‌بێت ئێمه‌ له‌ساڵی‌ (2015) خوێندنه‌وه‌یه‌ك بۆ بابه‌ته‌كه‌ بكه‌ین ئه‌وكات ئه‌توانین بڵێین ئایا گه‌یشتووینه‌ته‌ ئامانجه‌كه‌مان كه‌ له‌ (%50) نه‌خۆشیه‌كه‌ كه‌می‌ كردوه‌ یان نا , ئێستا ناتوانین ئه‌م ئاماره‌ بده‌ین چونكه‌ ئه‌مه‌ پێویستی‌ به‌خوێندنه‌یه‌ك هه‌یه‌ له‌ هه‌موو جیهان. ئێشك: ڕۆڵی‌ وه‌زاره‌تی‌ ته‌ندروستی‌ چی‌ بووه‌ به‌رامبه‌ر نه‌خۆشیه‌كه‌؟ وه‌زاره‌تی‌ ته‌ندروستی‌ تاچه‌ند ڕێگر بووه‌ له‌ بڵاو بوونه‌وه‌ی‌ نه‌خۆشیه‌كه‌؟ دكتۆر شه‌پۆڵ: پێشتر له‌هه‌ولێر ته‌نیا یه‌ك شوێنی‌ ده‌ستنیشانكردنی‌ نه‌خۆشیه‌كه‌ هه‌بوو كه‌ ئه‌ویش نۆرینگه‌ی‌ ڕاوێژكاری‌ نه‌خۆشیه‌كانی‌ سینگ و هه‌ناسه‌ بوو , به‌ڵام ئێستا له‌هه‌موو شارۆچكه‌كانی‌ هه‌ولێر و له‌كوردستان به‌ گشتی سه‌نته‌ری‌ نه‌خۆشیه‌كانی‌ سینگمان هه‌یه‌ كه‌ نه‌خۆشیه‌كه‌ ده‌ستنیشان ئه‌كرێت و چاره‌سه‌ره‌كه‌ی‌ ئه‌نێردرێت بۆ نزیكترین بنكه‌ی‌ ته‌ندروستی‌ له‌ماڵه‌كه‌ی‌ , هه‌روه‌ها ئێمه‌ چه‌ند چالاكیێكی‌ ترمان هه‌یه‌ وه‌كو له‌ ڕاگه‌یاندنه‌كان ڕێنمایی‌ بڵاوده‌كه‌ینه‌وه‌ یان له‌ڕێی بڵاوكراوه‌كانه‌وه‌ . ئێشك: تۆ وه‌ك پزیشكێك له‌ساڵیادی‌ به‌ره‌نگار بوونه‌وه‌ی‌ نه‌خۆشی سیل چ ڕێنمایێكت هه‌یه‌ بۆ تووشبوانی‌ ئه‌م نه‌خۆشیه‌ و بۆ هاوڵاتیان به‌گشتی‌ ؟ دكتۆر شه‌پۆڵ: به‌ر له‌هه‌موو شتێك ده‌مه‌وێت بڵێم كه‌ نه‌خۆشی سیل نه‌خۆشیێكی‌ عه‌یب نیه‌ و هه‌ر كه‌سێك بۆی هه‌یه‌ تووشی ئه‌م نه‌خۆشیه‌ ببێت, هه‌روه‌ها ئه‌م نه‌خۆشه‌ی‌ نیشانه‌ی‌ سیلی هه‌یه‌ و كۆخینی به‌رده‌وام بوو بۆماوه‌ی‌ دوو هه‌فته‌ با خێرا سه‌ردانی‌ نۆرینگه‌ بكات و خۆی بپشكنێت تاكو زوو چاره‌سه‌ری‌ نه‌خۆشیه‌كه‌ی‌ بكات, هه‌روه‌ها داواكاریم له‌وخێزانانه‌ هه‌یه‌ كه‌ نه‌خۆشێكی‌ سیلیان هه‌یه‌ با پاڵپشتی‌ بن و خۆی‌ لێ به‌دوور نه‌گرن ته‌نیا له‌كاتی‌ كۆخین لێی دوور كه‌ونه‌وه‌ و هه‌ناسه‌شیان لێی نزیك نه‌كه‌نه‌وه‌ ئه‌ویتری با هه‌میشه‌ له‌گه‌ڵی‌ دابن تا چاره‌سه‌رده‌كرێت . ئێشك: ئێمه‌لای‌ خۆمان هیچمان نه‌ماوه‌ ئه‌گه‌ر تۆشتێكت هه‌بێت و ئێمه‌ بیر مان چوو بێت ؟ دكتۆر شه‌پۆڵ: سوپاستان ده‌كه‌م بۆ ئه‌م ده‌رفه‌ته‌ و هیوادارم هه‌ر سه‌ركه‌وتوو بن .
ژماره‌ی بینین:
1013
به‌روار:
30/03/2014
بیروڕاکان
هیچ داتایه‌ک به‌رده‌ست نیه‌ .
کۆمێنتی خۆت بنێره‌      

زیاتر
1 بۆ 16 له‌ کۆی 25
    
ئایا سه‌ندیكای‌ كارمه‌ندانی‌ كوردستان به‌ده‌م خواستی‌ كارمه‌ندانی‌ ته‌ندروسییه‌وه‌یه‌؟



ریکلام
بڵاوکراوه:‌
بڵاوکراوەکان